Bot leeft
Bot bestaat niet alleen uit kalk. Het bevat ook levende cellen
die nieuw botmineraal aanmaken (osteoblasten) en cellen die bot afbreken (osteoclasten). Ook zijn er cellen in het bot die druk op en trek aan het bot waarnemen en zorgen dat de botopbouw dan toeneemt.
Bot groeit tot vlak na de puberteit in de lengte. Binnenin het bot is er, net als in andere organen in ons lichaam, echter het gehele leven lang sprake van afbraak en vorming van nieuw botmineraal. Dagelijks wordt daar oud bot afgebroken en nieuw, vervangend bot opgebouwd.
Vervanging in drie fasen
De vervanging van oude botmassa en de opbouw van nieuw botmineraal gebeurt in drie fasen. Tijdens de eerste fase wordt het versleten botdeeltje afgebroken door speciale cellen: osteoclasten. Vervolgens wordt door andere botcellen, osteoblasten, in de vrijkomende ruimte een nieuw, smal en dun wandje (botbalkje) opgetrokken. Tijdens de derde fase wordt calcium in de vorm van calciumfosfaat op en in het botbalkje afgezet, waardoor het bot zijn stevigheid krijgt.
De hoeveelheid botmineraal die per dag wordt vervangen is niet groot; maar toch wordt er per jaar in het totaal ongeveer 15 procent van het botmineraal afgebroken en door nieuw botmineraal vervangen.
Calcium, de belangrijkste bouwstof
Calcium is, net als ijzer en koper, een minerale stof. Het wordt in het pas gevormde zachte botmineraal afgezet, in de vorm van calciumfosfaat (kristallen). Deze kristallen geven het bot zijn stevigheid. Maar helaas is het niet zo dat eenmaal in het bot afgezet calcium daar ook altijd blijft. Er wordt dagelijks verouderd bot afgebroken en door nieuw vervangen. Bovendien moet er op elk moment calcium vanuit het bot vrijgemaakt kunnen worden wanneer er in het bloed een calciumtekort dreigt te ontstaan. Het lichaam heeft dus elke dag calcium nodig.
Vitamine D
Vitamine D is van groot belang voor de botten. Het zorgt er (samen met het parathyreoïd hormoon) voor dat het calcium uit het voedsel door de darmwand heen in het bloed kan worden opgenomen. Zonder voldoende vitamine D blijft het grootste deel van het calcium namelijk in het voedsel zitten, zodat het ons lichaam via de ontlasting ongebruikt weer verlaat. Vitamine D regelt (samen met het bijschildklierhormoon) de hoeveelheid calcium in het bloed. Beide zorgen ervoor dat er extra calcium naar het bloed toe gaat wanneer er te weinig calcium in het bloed zit. Zolang er in onze voeding voldoende calcium zit, wordt de dagelijkse behoefte aan calcium in de darmen uit de voeding gehaald. Maar als onze voeding te weinig calcium bevat, zal er calcium vanuit de botten worden gehaald om het calciumgehalte in het bloed op peil te houden.
Voldoende lichaamsbeweging en belasting
Het dagelijks op een gezonde manier gebruiken van het lichaam is zo belangrijk, dat het belang ervan nauwelijks voldoende kan worden benadrukt.
Niet elke beweging is even goed, er moet ook sprake zijn van belasting. Iemand die de hele dag zittend werk doet en daarbij zijn armen erg veel moet bewegen, heeft wel veel lichaamsbeweging en kan er ook moe van worden. Datzelfde geldt voor iemand die langdurig op bed ligt en regelmatig met de benen omhoog 'fietsbewegingen' uitvoert. Dit houdt wel de gewrichten soepel, maar voor het in stand houden van het beendergestel telt dit soort bewegingen niet mee. Alleen als het lichaamsgewicht (de zwaartekracht) tijdens het bewegen op de botten drukt, wordt de botopbouw gestimuleerd. Het gaat dus om voldoende lichamelijke bewegingen èn belasting van de botten. Het is moeilijk om precies aan te geven wat hierbij precies 'voldoende' is. Men gaat ervan uit dat ten minste een halfuur per dag belast bewegen (bijvoorbeeld sporten) voldoende is om er voor te zorgen dat de hoeveelheid botmassa die dagelijks wordt afgebroken, ook weer wordt vervangen door nieuw bot. Dagelijks een uur lichamelijke inspanning vermindert het risico op een gebroken heup met de helft!
Sporten
Sport is een zeer gezonde manier om te zorgen voor voldoende belaste lichaamsbeweging. Wandelen, gymnastiek, tennissen of teambalsporten zijn hiervoor zeer geschikt. Fietsen is ook erg goed voor de botten. Lichaamsbeweging is overigens niet alleen erg goed voor ons beendergestel. Ook de spieren blijven stevig, de gewrichten behouden hun soepelheid en het is goed voor hart en bloedvaten.
Patiënten